Menu

In Memoriam

Kunst en Herdenken

In Memoriam is een installatie van 172 houten koffers en een neon-sculptuur van een jongensfiguur. De in Amerika woonachtige beeldend kunstenaar Willem Volkersz (1939) maakte dit kunstwerk ter herinnering aan de joodse (oud)leerlingen van zijn lagere school, de 1ste Montessorischool in Amsterdam, die in de Tweede Wereldoorlog zijn vermoord.

 

In Memoriam, Yellowstone Art Museum, 2015

 

Voor elk van de leerlingen en oud-leerlingen van de 1e Montessorischool die in de concentratiekampen zijn vermoord of op andere wijze tijdens de bezetting om het leven zijn gekomen maakte Volkersz een koffer. Hij schilderde op elke koffer de naam van een van de kinderen en de plaats, de leeftijd en de datum van hun dood.

Volkersz maakte de koffers in drie maten, 66 koffers voor de jongste kinderen, 81 voor de oud-leerlingen die tijdens de oorlog op een middelbare school zaten en 25 voor de toen al volwassen oud-leerlingen.
Bij de koffers maakte Volkersz een neon-sculptuur van een jongen die een koffer draagt.

‘In Memoriam’ is door de kunstenaar geschonken aan het Nationaal Holocaust Museum i.o.

 

detail koffer

 

Willem Volkersz  in zijn studio, Bozeman, Montana, VS
Willem Volkersz  in zijn studio, Bozeman, Montana, VS

 

Eerbetoon aan vermoorde schoolgenoten

Op vrijdag 14 oktober 2016 brachten leerlingen en oud-leerlingen van de 1e Montessorischool de Wielewaal, samen met Willem Volkersz, de koffers van hun school naar het Nationaal Holocaust Museum.

afb 4-5

Samen met de kunstenaar gaven zij de eerste installatie in het NHM vorm.

Voorafgaand aan deze symbolische overdracht werden de 172 houten koffers door medewerkers van het Joods Cultureel Kwartier naar de 1e Montessorischool gebracht. 

afb 6-7-8

Nadat leerlingen alle koffers in de gymzaal hadden neergezet vertelde Willem Volkersz over zijn kunstwerk en luisterde hij naar de verhalen die de kinderen vertelden over hun families en de oorlog. Een enkele leerling vroeg om een koffer van een omgekomen familielid te mogen dragen.  

afb 9

De volgende dag verzamelden zich naast de huidige leerlingen ook oud-leerlingen op het schoolplein van de Wielewaal. In een opvallende stoet brachten zij samen met leerkrachten de 172 koffers naar het Nationaal Holocaust Museum in oprichting.

afb 10-11

In de aula van het NHM bouwden Willem Volkersz met de leerlingen aan de installatie. Ook werden er papieren bloemen met brieven en kaartjes van de leerlingen bij de koffers gelegd.

afb. 12-15

Onderwijsprogramma

Het Joods Cultureel Kwartier nodigt scholen uit om de installatie ‘In Memoriam’ zelf vorm te geven. Het online Joods Monument speelt hierbij een belangrijke rol. Met behulp van het monument zoeken de leerlingen naar de namen, gezichten en verhalen van de omgebrachte scholieren. Vervolgens wordt met de koffers en de gevonden verhalen een nieuwe installatie in het museum gemaakt.

Joods Monument en educatief materiaal
Joods Monument en educatief materiaal

 

Museumnacht

Tijdens de museumnacht 2016 konden bezoekers in het Nationaal Holocaust Museum i.o. de installatie ‘In Memoriam’ zelf vormgeven. Zij werden hiertoe uitgenodigd en geholpen door leerlingen van de Amsterdamse Jeugdtheaterschool die tijdens de nacht ook een aantal korte performances gaven.

In de Museumnacht

 

De 1ste Montessorischool in oorlogstijd

De 1ste Montessorischool werd in 1926 geopend in de Corellistraat in Amsterdam-Zuid. In de jaren ‘30 zaten er veel joodse leerlingen op de school, kinderen uit Amsterdams-joodse gezinnen en kinderen van Duits-joodse vluchtelingen. Toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak was ongeveer 20% van de schoolkinderen joods.

Klassenfoto 1e Montessorischool, 1931-1932.
Klassenfoto 1e Montessorischool, 1931-1932.

 

De leerlingen van de 1e Montessorischool Amsterdam

Van de 172 (oud-)leerlingen van de 1e Montessorischool in Amsterdam die in de Tweede Wereldoorlog werden vermoord waren er 169 joods. Zij hebben elk een eigen pagina op het Joods Monument.

Oud-leerlingen in het verzet

Drie oudleerlingen werden niet vermoord omdat ze joods waren, maar omdat ze actief waren in het verzet. Dit waren de broers Bram en Sape Kuiper en Willem Hendrik Zeeman.

Willem Hendrik Zeeman

Willem Hendrik Zeeman werd in 1924 geboren. Als kind zat hij op de 1e Montessorischool. Tijdens de oorlog was hij student en actief in de verzetsgroep "Three castles". Hij is op 7 mei op het Centraal Station in Amsterdam door de Grüne Polizei doodgeschoten. 

zeeman

Bram en Sape Kuiper  

De broers Abraham (Bram) en Sape Kuiper waren studenten toen de oorlog uitbrak. Vanaf 1942 waren ze actief in het verzet en betrokken bij de verzetsgroep CS-6.

Bram en Sape Kuiper
Bram en Sape Kuiper

Bram Kuiper werd in de zomer van 1943 gearresteerd en op 23 oktober 1943 gefusilleerd. Hij was toen 21 jaar oud.

Sape Kuiper werd op 1 oktober 1943 in de duinen bij Overveen gefusilleerd. Hij was 19 jaar.

 

This site is also available in English.